Jakub Lejbowicz (pseudonim Frank), urodził się na terenie dzisiejszej Ukrainy, w rodzinie wyznającej jeden z nowych odłamów judaizmu: sabbatanizm. Ten ostatni fakt jest bardzo istotny, ponieważ jako dorosły mężczyzna Jakub ogłosił się mesjaszem, a mesjanizm był niezwykle ważnym elementem wiary sabbatanistów. Z tego powodu byli oni ostro krytykowani przez ortodoksyjnych Ĺťydów i uważani przez nich za zdrajców. Nurty mesjańskie w ówczesnym judaizmie były dość popularne. Co ciekawe, mesjasz, na którego czekali wyznawcy nowych sekt żydowskich, miał być podobny do Jezusa, co dla Ĺťydów wiernych Talmudowi było wielką herezją. Olga Tokarczuk, opisując środowisko, w którym dorastał młody Jakub, pisała: "Mesjasz, który nadchodzi, jest Mesjaszem cierpiącym, zbolałym, przygniotło go zło świata i cierpienie ludzi. Może nawet podobny jest Jezusowi..."

Studia, handel i seks

Młody Jakub studiował w Smyrnie (dzisiaj Turcja), zajmując się jednocześnie handlem. Najwięcej czasu poświęcał studiowaniu Zoharu - kabalistycznego komentarza do Pięcioksięgu Mojżeszowego, Pieśni nad Pieśniami i Księgi Rut. Jest to księga mistyczna, napisana w zakodowany sposób, z ukrytym przekazem, którego nie da się zrozumieć bez dogłębnych i długoletnich studiów. Kabalistyczne nauki zgłębiał też w Salonikach, gdzie zyskiwał coraz większą sławę: "Jeszcze więcej ludzi przychodzi słuchać Jakuba z ciekawości, jego szkoła pęka w szwach. Kiedy idzie, ludzie ustępują mu z drogi z nabożnym szacunkiem. Niektórzy, śmielsi, wyciągają rękę, żeby dotknąć jego szaty. Zaczęli już mówić o nim chacham, czyli mędrzec, choć on się na to złości i powtarza wszystkim, że jest prostakiem." W tym czasie odwiedził też w Skopje (obecnie stolica Macedonii Północnej) grób proroka sabbatanistów - Natana z Gazy.

Z kolei w miejscowości Lanckorona w dzisiejszej Ukrainie wydarzyło się coś, co przysporzyło Jakubowi i jego zwolennikom wielu kłopotów i sprawiło, że przyklejono im łatkę ludzi niemoralnych. W czasie spotkania w jednym z domów doszło do orgii o podłożu religijnym. Tak opisuje to Olga Tokarczuk: "Chaja stoi na stołku. Jedyna kobieta pośród wielu mężczyzn. Pierwszy podchodzi Jakub - musi się lekko wspiąć na palce, żeby dotknąć ustami koniuszków jej piersi (…) Za nim idzie reb Szajes, stary, z długą rzadką brodą, którego sięga mu do pasa; jego wargi, ruchliwe jak u konia, szukają sutka Chai na ślepo - reb Szajes nie otwiera oczu. Potem podchodzi do niej Szlomo Szor, jej brat, po chwili wahania robi to samo, lecz z większym pośpiechem. I ruszają już wszyscy..." Orgie urządzane przez Jakuba nie miały na celu wyłącznie zaspokojenia fantazji erotycznych, miały także znaczenie rytualne - miały być odnalezieniem w sobie boskiego pierwiastka.

Wędrówka między religiami

Jakub Frank miał luĹşny stosunek do wierności zasadom judaizmu, traktując ogólnie religie jedynie jako wskazówki na drodze do Boga. To sprawiło, że Jakub nie wahał się nawet przyjąć chrztu i zostać na jakiś czas - przynajmniej w znaczeniu formalnym - katolikiem. Stało się w katedrze we Lwowie w 1759 roku. Przyjął chrzest wraz ze swoimi wyznawcami: "Za nim stoi już cała grupa, z której co chwilę występuje jeden i idzie do ołtarza. Zmieniają się chrzestni w uroczystych, bogatych strojach. Grają organy, przez co wysoki, pięknie sklepiony sufit katedry wydaje się jeszcze wyższy - gdzieś tam, zaraz za stromymi łukami, znajduje się niebo, do którego wszyscy teraz chrzczeni z pewnością trafią." Nie był to jedyny chrzest Jakuba Franka. Po raz drugi przyjął chrzest w Warszawie, ojcem chrzestnym był sam król August III (nie był jednak obecny osobiście na ceremonii).

Zanim jednak do tego doszło, niektórzy wysoko postawieni hierarchowie katoliccy czynili wiele starań, żeby włączyć zwolenników Jakuba Franka do Kościoła katolickiego. Widzieli w tym szansę na zwiększenie liczby wiernych, a również otwarcie furtki do nawrócenia Ĺťydów. Biskupem, który starał się o przekonanie Jakuba do katolicyzmu, był Mikołaj Dembowski - biskup Kamieńca Podolskiego. Za namową zwolenników Franka biskup zorganizował w Kamienicy dysputę teologiczną pomiędzy talmudystami (ortodoksyjnymi Ĺťydami, dla których najważniejszym wykładnikiem jest Talmud) a zwolennikami Franka (którzy opierają się na księdze Zohar).

Celem debaty - zarówno dla katolików, jak i dla frankistów - było wydanie wyroku, że Talmud jest zafałszowaniem prawdziwej wiary. Zwolennicy Franka nie wahali się używać najgorszych metod. Roznosili plotki, że ortodoksyjni Ĺťydzi dokonują mordów rytualnych na dzieciach, dodają ich krew do mac spożywanych w święto Paschy i profanują święte miejsca chrześcijan. Wzniecanie takich konfliktów, podsycanie nienawiści do Ĺťydów i wykorzystywanie ludowych uprzedzeń wobec nich - to wszystko buduje negatywny obraz Jakuba Franka. Jak wiadomo z historii, oskarżenia o to, jakoby Ĺťydzi mordowali chrześcijańskie dzieci i upuszczali z nich krew, było jedną z podstaw antysemityzmu, który w XX wieku przybrał niezwykle tragiczny kształt. Działania zwolenników Franka doprowadziły do tego, że na ulicach i placach Kamieńca Podolskiego zaczęły płonąć egzemplarze Talmudu, a prości ludzie utwierdzili się w swoich negatywnych poglądach o Ĺťydach. Podobna dysputa teologiczna odbyła się również we Lwowie i jej skutki były podobne. W wyniku nacisków zwolenników Franka jedna z tez omawianych na tej dyspucie była w całości poświęcona kwestii rzekomej obecności chrześcijańskiej krwi w żydowskich rytuałach.

Uwięzienie na Jasnej Górze

Podstępne wykorzystanie tematu mordu rytualnego sprawiło, że Frank i jego zwolennicy nie mieli już powrotu na łono judaizmu. Po przyjęciu chrztu ich sytuacja w ramach Kościoła katolickiego nie była jednak usłana różami. Szybko się okazało, że Jakub Frank - mimo że przyjął chrzest - niewiele wiedział o tym, czym tak naprawdę jest chrześcijaństwo. Nie znał chrześcijańskiej Biblii, nie wiedział, czym są dogmaty, miał małe pojęcie nawet o codziennych praktykach chrześcijan. Mało tego, uważał się za mesjasza, twierdził, że jest nowym wcieleniem Boga, czym złościł duchownych katolickich. Z powodu swoich obrazoburczych poglądów Jakub Frank został w 1760 roku aresztowany i skazany na więzienie.

Pierwszym miejscem uwięzienia Franka był surowy klasztor kamedułów na Bielanach, w Warszawie. Jednak głównym miejscem odosobnienia, trwającym 13 lat, stał się częstochowski klasztor ojców paulinów na Jasnej Górze. W świętym dla Polaków sanktuarium uformowała się również synkretyczna teologia sekty. Pozostając pod wrażeniem obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej, do zasad swojej wiary dołączył kult maryjny. Uznał go za szechinę, czyli miejsce przebywania Boga. Jego pierwsze zetknięcie z obrazem miało charakter mistyczny: "Nagle rozbrzmiewają dzwonki, a potem biją werble tak głośno, że Jakub chce zasłonić rękami uszy. Tłum, jakby pod nagłym ciosem, rzuca się na kolana z hukiem i westchnieniem... Jakub podnosi oczy i widzi, że zdobna pokrywa już prawie odsłoniła obraz, oczekuje czegoś w rodzaju światła..."

Uwięzienie Jakuba w Częstochowie miało wyjątkowo łagodny charakter. Mógł przyjmować gości i korespondować. Mało tego, Jakub mógł też zapraszać do swojej celi liczne kobiety wchodzące w skład sporej grupy jego wyznawców, którzy podążając za swoim mistrzem, osiedlili się w Częstochowie. Paulini byli wobec nich tolerancyjni: "Ĺťaden też nie umie sobie poradzić z tym kłopotliwym gościem, który przejął już całą wieżę oficerską, a starych oficerów ma za jakąś służbę i trudno mu odmówić za hojne datki jakiej takiej wolności". Na terenie klasztoru dochodziło też do czynności nielicujących ze świętym miejscem: "...doniesiono, że oni w izbie oficerskiej dopuszczają się bezeceństw..." Należy bowiem pamiętać, że seks był dla Jakuba kluczowym elementem życia, traktował go jako jedną z wielu form nadprzyrodzonego kontaktu z Bogiem.

Jakub Frank uzyskał wolność w 1773 roku za sprawą żołnierzy rosyjskich, musiał jednak opuścić Polskę. Udał się do Wiednia, gdzie udało mu się uzyskać prywatną audiencję u cesarzowej Marii Teresy, która otoczyła go opieką i pozwoliła kontynuować swoją religijną działalność.

Wszystkie cytaty pochodzą z książki "Księgi Jakubowe" Olgi Tokarczuk

Autor: 

Marcin Gonera

Ĺšródło: 

https://fakty.plportal.pl/artykuly/historia-swiat/szlakiem-sekty-z-ksiag-jakubowych